Van talk via bijenwas naar kunst: het verhaal van de Europese kaars
Kaarsen over de hele wereld, deel 1
Tegenwoordig steek je een kaars aan voor de sfeer. Voor het grootste deel van de Europese geschiedenis was een kaars gewoon de enige manier om na zonsondergang door te werken. En een goede kaars was een luxe.

Het begin bij de Romeinen
De Romeinen waren een van de eersten in Europa die echte kaarsen maakten. Ze namen een pit van gedraaide vezels en doopten die steeds opnieuw in gesmolten vet, tot er een dikke laag omheen zat. De meeste kaarsen waren gemaakt van talk, oftewel dierlijk vet. Dat was goedkoop, maar het walmde, stonk en droop. Er bestonden ook kaarsen van bijenwas, maar die waren duur en vooral bedoeld voor de rijken en voor tempels.
De middeleeuwen: was voor de kerk, talk voor thuis
Na de val van het Romeinse Rijk werd olijfolie voor lampen schaars in Noord-Europa, en kaarsen werden nog belangrijker. Bijenwas brandde schoon en rook zoet, dus die ging naar kerken en kloosters. In gewone huizen leefde men met walmende talk.
Kaarsen maken werd een echt ambacht. In Frankrijk is een kaarsenmakersgilde bekend vanaf 1061. In Londen waren er twee aparte gilden: de Tallow Chandlers en de Wax Chandlers. De Wax Chandlers kregen hun koninklijke oorkonde in 1484, een teken van hoe verschillend die twee werelden waren. Rond de 15e eeuw verschenen in Parijs kaarsvormen, zodat kaarsen niet meer laag voor laag gedoopt hoefden te worden.
De 18e en 19e eeuw: de wetenschap doet haar intrede
Met de walvisvaart kwam walschot, een harde was uit de potvis die helder en gelijkmatig brandde. In 1825 namen de Franse scheikundigen Michel Eugène Chevreul en Joseph-Louis Gay-Lussac een patent op stearine, een hard materiaal van vet dat schoon brandt. In 1834 vroeg Joseph Morgan in Manchester een patent aan op een machine die ongeveer 1.500 kaarsen per uur kon maken. Vanaf de jaren 1850 kwam er paraffine, gemaakt van olie en leisteen. Ineens waren goede kaarsen voor iedereen betaalbaar.
De gloeilamp en een nieuw leven
Daarna kwamen de petroleumlamp en, vanaf 1879, de elektrische gloeilamp. Voor licht had je kaarsen niet meer nodig. Toch verdwenen ze niet. Ze verhuisden naar de eettafel, de vensterbank, de adventskrans en de kerk. In de 20e eeuw werden ze decoratie, met nieuwe vormen en kleuren. In de jaren negentig gingen makers kijken naar plantaardige wassoorten, zoals soja.
Het nieuwste hoofdstuk
Hier begint ons eigen verhaal. In onze werkplaats in Riga gieten we sojawas in onze eigen mallen en werken we elke kaars met de hand af. Onze kaarsen tonen engelen, dieren, bossen en gezichten. Het zijn kleine beeldjes die je als decoratie kunt bewaren of op een rustige avond kunt aansteken. Na tweeduizend jaar is een kaars niet langer alleen licht. Het kan ook kunst zijn.
Volgende week: de adventskrans, Sint-Lucia en hygge. Hoe Duitsland en de Scandinavische landen kaarsen een vast onderdeel van de winter maakten.
Bronnen: History of candle making – Wikipedia; History of candles – National Candle Association.


