Vilma Candles

← Dziennik

Od łoju przez wosk pszczeli do sztuki: historia europejskiej świecy

Świece na całym świecie, część 1

Dziś zapalamy świecę dla nastroju. Przez większą część historii Europy świeca była po prostu jedynym sposobem, by pracować po zachodzie słońca – a dobra świeca była luksusem.

Łój do domu, wosk pszczeli do kościoła: świece w średniowieczu.
Łój do domu, wosk pszczeli do kościoła: świece w średniowieczu.

Rzymskie początki

Rzymianie byli jednymi z pierwszych w Europie, którzy robili prawdziwe świece: knot ze skręconych włókien zanurzano raz za razem w roztopionym tłuszczu, aż narosła gruba warstwa. Większość świec robiono z łoju, czyli tłuszczu zwierzęcego. Był tani, ale kopcił, śmierdział i kapał. Istniały też świece z wosku pszczelego, lecz były drogie i przeznaczone głównie dla bogatych i dla świątyń.

Średniowiecze: wosk dla kościoła, łój dla domu

Po upadku Cesarstwa Rzymskiego w północnej Europie zabrakło oliwy do lamp, a świece stały się jeszcze ważniejsze. Wosk pszczeli palił się czysto i pachniał słodko, więc trafiał do kościołów i klasztorów. Zwykłe domy żyły z kopcącym łojem.

Wyrób świec stał się prawdziwym rzemiosłem. We Francji cech świecarzy wzmiankowany jest od 1061 roku. W Londynie istniały dwa osobne cechy, świecarzy łojowych i świecarzy woskowych; ci drudzy otrzymali królewski przywilej w 1484 roku – znak, jak bardzo różniły się te dwa światy. Około XV wieku w Paryżu pojawiły się pierwsze formy do świec, więc nie trzeba było już zanurzać knota warstwa po warstwie.

XVIII i XIX wiek: wkracza nauka

Wraz z wielorybnictwem pojawił się spermacet, twardy wosk z kaszalota, który palił się jasno i równo. W 1825 roku francuscy chemicy Michel Eugène Chevreul i Joseph-Louis Gay-Lussac opatentowali stearynę, twardy, czysto palący się materiał z tłuszczu. W 1834 roku Joseph Morgan z Manchesteru opatentował maszynę, która wytwarzała około 1500 świec na godzinę, a od lat 50. XIX wieku pojawiła się parafina z ropy i łupków. Nagle dobre świece stały się tanie dla wszystkich.

Żarówka – i nowe życie

Potem przyszła lampa naftowa, a od 1879 roku żarówka elektryczna. Do oświetlenia świece nie były już potrzebne. Ale nie zniknęły. Przeniosły się na stół, parapet, wieniec adwentowy i do kościoła. W XX wieku stały się dekoracją, z nowymi kształtami i kolorami, a w latach 90. wytwórcy zaczęli sięgać po woski roślinne, takie jak sojowy.

Najnowszy rozdział

Tu zaczyna się nasza własna historia. W naszej pracowni w Rydze wlewamy wosk sojowy do własnych form i każdą świecę wykańczamy ręcznie. Nasze świece przedstawiają anioły, zwierzęta, lasy i twarze – małe rzeźby, które można zatrzymać jako dekorację albo zapalić w spokojny wieczór. Po dwóch tysiącach lat świeca to już nie tylko światło. Może być sztuką.

W przyszłym tygodniu: wieniec adwentowy, święta Łucja i hygge – jak Niemcy i kraje nordyckie uczyniły świece częścią zimy.

Źródła: History of candle making – Wikipedia; History of candles – National Candle Association.